Osmanlı Belgelerinde Ermeni İsyanları

Açıklama

Kitabın Önsözünden:

Türk-Ermeni münasebetleri, Türklerin Anadolu topraklarına ayak basma-sı ile başlamış ve aralıksız günümüze kadar devam etmiştir. Osmanlı yönetimi altında Ermeniler, yüzyıllar boyu imparatorluğun her tarafına dağılmışlar, kor-kusuzca, asayiş içinde, mal, can, ırz ve nâmusları emniyet altında, din açısından tamamen serbest, huzurlu ve ekonomik açıdan ise Müslüman halktan daha rahat yaşamışlardır. Ticaret ve sanatla uğraşmışlar, devletin önemli müesseselerinin başına getirilmişler ve “teba-i sâdıka” olarak adlandırılmışlardır. Osmanlı Dev-leti, Hıristiyan tebaasına karşı eşit davranmış, bunlardan birini diğerine tercih etmemiştir.

Fakat, XVIII. ve XIX. yüzyıllarda dünyada meydana gelen siyasî, sosyal ve ekonomik gelişmeler, Osmanlı toplum ve devlet yapısında köklü değişmelere sebep olmuştur. Özellikle Fransız İhtilali ile ortaya çıkan milliyetçilik akımının yayılması ve Sanayi Devrimi sonucu güçlenen Avrupalı büyük devletlerin yayıl-macı ve himayeci politikaları, Osmanlı Devleti’ndeki gayr-ı müslim tebaada ba-ğımsızlık fikrinin doğmasına yol açmıştır. Bu çerçevede Balkanlardaki Hıristi-yan topluluklardan Sırplar, Yunanlılar, Romenler ve Bulgarların, Avrupalı büyük devletlerin destek ve kışkırtmalarıyla isyan ederek bağımsız birer devlet olarak ortaya çıkmaları Ermeniler için de özendirici olmuştur.

Ermeni milliyetçiliği fikri; misyonerler, yabancı okullar ve büyük devlet-lerin desteği ile giderek güçlenmiş, neticede kilisenin de önderliğinde bağımsız-lık hareketine doğru yönelmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanan Berlin Antlaşması ile Ermeni Meselesi uluslararası bir boyut kazanmış, başta Rusya olmak üzere, bölgede emelleri olan Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti’ne baskı aracı ola-rak kullandıkları bir sorun haline gelmiştir. Büyük devletlerin desteğinden cesa-ret alan Ermeni milliyetçileri, Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermenistan kurmak amacıyla harekete geçmişlerdir. Osmanlı sınırları içinde ve dışında ihtilâlci silahlı terörizmi mücadele metodu olarak seçen bir kısım Ermeniler komiteler ku-rarak silahlı eylemlerini yoğunlaştırmışlardır.

Bu komitelerin en önemlileri Hınçak ve Taşnaksutyun komiteleridir. Adı geçen komiteler, ihtilal yolu ile Türkiye’deki Ermenileri bağımsızlığa kavuştur-mak istemişlerdir. Doğu Anadolu’da Ermenileri silahlandırmak, çeteler kurmak, sonra genel isyanlar çıkararak büyük devletlerin yardımıyla bağımsız bir Erme-ni devleti kurmak temel amaçları olmuştur. Bilindiği gibi Ermeniler ve onların iddialarını destekleyen ülkeler iddiala-rını tarih ve ilmî temellerden ziyade hatırat türü subjektif eser ve değerlendirme-lere dayandırmakta ve tarihi seçici bir şekilde kullanmaktadırlar. Ermeniler ve destekçileri Türk-Ermeni ilişkilerini 1915 yılı olayları çerçevesinde tartışmaktadırlar.

Oysa 1915 yılında meydana gelen olayları anlayabilmek için önceki süreci de bir bütün olarak değerlendirmek gerekmektedir. Hınçak ve Taşnaksütyun gibi Ermeni terör örgütlerinin 1890’lı yıllardan itibaren bağımsız bir devlet kur-mak amacıyla isyanlar çıkardıkları, Anadolu topraklarını adeta bir yangın yerine çevirdikleri, Anadolu’da birçok Türk ve Ermeninin ölümüne yol açtıkları özel-likle özellikle gözden kaçırılmaya çalışılmaktadır. Bu sebeple Genel Müdürlüğümüz, Türk ve dünya kamuoyunu aydınlatmak amacıyla arşiv belgelerine dayanarak “Osmanlı Belgelerinde Ermeni İsyanları” adıyla yeni bir eser hazırlamıştır. 

Yayınlanan bu eserde yer alan belgeler, Ermeni komitelerinin bir plan doğrultusunda, bağımsız bir Ermeni Devleti kurabilmek için nasıl çalıştıklarını, hangi tür provakasyonlarla kendi milletlerini kışkırttıklarını, özellikle çıkardıkları isyanlar sırasında büyük devletlerin konsoloslarını nasıl kullandıklarını, I. Dünya Savaşı başladığında vatandaşı oldukları Osmanlı Devleti’ne karşı başta Rusya olmak üzere İtilaf Devletleri ile nasıl işbirliği içine girdiklerini, Ruslarla savaşan Osmanlı ordularını arkadan vurmak ve ikmal yollarını kesmek amacıyla harekete geçip silahlı isyanlara başladıklarını açıkça ortaya koymaktadır.